Mười năm làm nghề, tôi vẫn học thêm mỗi ngày

Hai giờ sáng, màn hình hiện con số 94 trên 100. Tôi ngồi im một lúc lâu trước cái bảng điểm ấy, không phải vì nó cao, mà vì nó nhắc tôi một chuyện tôi tưởng mình đã biết rồi: làm nghề bao nhiêu năm cũng vậy, luôn còn một chỗ nào đó mình chưa đủ.

Đó là ngày thứ tư của lớp IPS16. Bốn ngày trước, có những thứ trong bài học tôi còn chưa gọi tên được, dù tôi đã đứng lớp từ năm 2017 và đã ngồi nghe hàng nghìn câu chuyện đời người.

Tôi kể chuyện này không phải để nói mình giỏi. Tôi kể vì tôi nghĩ có nhiều anh chị đang ở đúng chỗ tôi từng đứng: đã có nghề, đã có chút vị trí, và vì thế mà ngại ngồi xuống làm học trò một lần nữa.

Buổi sáng mười năm trước ở Đà Nẵng

Mười năm trước, tôi ngồi lọt thỏm giữa một biển người trong hội trường ở Đà Nẵng. Thành phố tôi hồi ấy gần như chẳng có mấy chương trình như vậy, nên tôi tới với sự tò mò của một người chưa biết gì.

Trên sân khấu, một người đàn ông đang nói. Cả ngàn người phía dưới im phăng phắc. Tôi ngồi đó, miệng há chữ O, mắt tròn chữ Ô.

Trong đầu tôi bật ra một câu hỏi ngây thơ đến mức bây giờ nhớ lại tôi vẫn thấy buồn cười: “Làm gì trên đời này lại có cái nghề hay như vậy nhỉ?”

Lúc ấy tôi chưa hình dung được rằng mười năm sau mình cũng đứng trên sân khấu, cũng cầm micro, cũng nói trước những người đang cần một lối ra. Càng không hình dung được rằng người đàn ông trên sân khấu hôm ấy, thầy Phạm Thành Long, sau này lại thành một người rất gần trong đời sống làm nghề của tôi.

Câu nói theo tôi rất nhiều năm

Hồi bé, có một câu người ta hay nói về tôi: “câm như hến”. Tôi ít nói, ngồi đâu là ngồi yên đó, ai hỏi thì trả lời cho xong.

Sau này lớn lên, người ta thêm một câu nữa: “hiền quá ra đường bị người ta ăn hiếp”. Hai câu ấy nghe nhẹ như đùa, mà tôi mang nó đi rất lâu.

Điều khó nhất của quãng đó không phải là nghèo hay khổ. Điều khó nhất là tôi không biết mình giỏi cái gì. Tôi đi làm, làm được việc, rồi vào tập đoàn, phụ trách dự án, đấu thầu, quản lý cả một khu vực. Nhìn từ ngoài thì ổn. Nhìn từ bên trong thì trống, vì tôi vẫn chưa trả lời được câu hỏi mình sinh ra ở cuộc đời này để làm gì.

Rồi có một người chỉ cho tôi thấy thứ tôi vẫn mang mà không biết. Đứa trẻ bị gọi là câm như hến ngày ấy, hóa ra lại là người có thể ngồi nghe người khác rất lâu mà không ngắt lời. Cái mà người ta từng gọi là khiếm khuyết, đến một lúc lại thành nghề.

Vì sao ở tuổi này tôi vẫn ngồi học lại từ đầu

Có những tối muộn tôi ngồi trước màn hình và thấy lạ cho chính mình: đã có nghề, đã đứng lớp, đã có học viên, vậy mà vẫn đăng ký một khóa học rồi ngồi làm bài như một người mới bắt đầu.

Tôi làm vậy vì một lẽ rất đơn giản. Nghề của tôi là đi cùng người khác trong lúc họ phải thay đổi. Mà một người không chịu tự thay đổi thì rất khó ngồi cạnh ai đó đang phải làm việc khó ấy. Giống như người dạy bơi mà mấy năm không xuống nước, vẫn nói đúng lý thuyết, nhưng thiếu mất cái cảm giác nước lạnh ập vào mặt.

Còn một lẽ nữa, thật hơn. Có những thứ tôi làm nhiều năm rồi mà làm chưa tốt. Có những chỗ tôi cứ lặp lại một cách cũ vì nó quen tay, chứ không phải vì nó đúng. Ngồi vào lớp là cách nhanh nhất để có người chỉ thẳng ra chỗ ấy.

Buổi chiều ở nhà thầy

Trước ngày khai giảng một hôm, tôi tới nhà thầy ở Sài Gòn.

Tôi mang theo đúng cái ví dụ mình loay hoay mãi không xong, và nhờ thầy xem giúp. Thầy không giảng. Thầy kéo bàn phím về phía mình.

Mấy ngón tay gõ, chậm, gọn, không thừa một phím. Một dòng, rồi một dòng nữa.

Rồi màn hình đứng lại. Tài khoản của tôi báo hết lượt dùng, đúng ngay giữa câu hỏi.

Có một nhịp im. Rồi thêm một nhịp nữa. Tôi ngồi đó, ngượng chín người, kiểu ngượng của một người mang bài tới nhờ thầy xem mà lại để nó dở dang.

Thầy liếc màn hình, buông một câu nhẹ như không: “Nâng cấp lên.”

Chỉ vậy thôi.

Lúc đó tôi mới hiểu ra mấy điều, và tới giờ tôi vẫn nghĩ đó là buổi học đắt giá nhất của cả khóa, dù nó diễn ra trước khi khóa học bắt đầu.

Điều thứ nhất, người giỏi không mất thời gian phân trần. Cái gì thiếu thì bổ sung, xong rồi đi tiếp.

Điều thứ hai, tôi hay tiếc những khoản rất nhỏ trong khi đang tiếc thời gian của chính mình. Tôi tiết kiệm một khoản, để rồi ngồi loay hoay cả buổi tối với một việc lẽ ra chỉ mất mười lăm phút.

Điều thứ ba, và đây là điều tôi mang về lâu nhất: người thầy tốt không làm mình thấy nhỏ đi. Thầy không nói câu nào để tôi thấy mình kém. Thầy chỉ đưa ra một câu ngắn, và để tôi tự thấy.

Người thầy, người anh, và người bạn

Tôi hay được hỏi tôi học thầy Long điều gì. Người ta chờ tôi kể về kỹ thuật, về công thức, về những thứ thuộc chuyên môn.

Nhưng thứ tôi mang về nhiều nhất lại không nằm ở đó.

Ở vai người thầy, thứ tôi học được là cách một người đứng trước đám đông mà vẫn giữ được sự tử tế với từng người ngồi dưới. Trong lớp có người mới, có người đã làm mười năm, có người đang rất tự tin và có người đang rất sợ. Giữ cho tất cả cùng đi được là chuyện khó hơn nhiều so với việc nói cho hay.

Ở vai người anh trong BNI, tôi học được cách cho đi trước khi cần gì. Trong môi trường ấy, người ta gặp nhau hằng tuần, giới thiệu việc cho nhau, và cái được nhớ lâu nhất không phải là ai bán được nhiều nhất, mà là ai đã đứng ra kết nối cho người khác mà không tính toán. Thứ ấy tôi không đọc được trong sách nào cả, tôi chỉ nhìn thấy rồi bắt chước.

Ở vai một người bạn, tôi học được cách nói thật mà không làm người nghe tổn thương. Câu “nâng cấp lên” hôm ấy là một câu nói thật. Nó không kèm lời chê nào, mà tôi nhớ suốt tới giờ.

Tôi nghĩ mình may, vì trong nghề này, gặp được một người vừa dạy được, vừa đối xử với mình như người nhà, lại vừa nói thật với mình, là chuyện không dễ.

Điều tôi muốn nói với anh chị

Tôi kể chuyện này không phải để anh chị nhìn tôi.

Tôi kể vì tôi biết có những anh chị đang ở tuổi bốn mươi, năm mươi, đã có nghề, đã có vị trí, và vì thế mà ngại. Ngại ngồi vào lớp cùng những người trẻ hơn. Ngại giơ tay hỏi một câu mà mình sợ là ngớ ngẩn. Ngại thừa nhận rằng có một việc mình làm nhiều năm rồi mà vẫn làm chưa tốt.

Tôi hiểu cái ngại đó, vì tôi cũng có. Đêm hôm ấy, khi nhìn con số 94 trên 100, thứ tôi thấy không phải là điểm số. Thứ tôi thấy là sáu điểm còn lại, tức là phần tôi chưa đủ. Và tôi thấy nhẹ người, vì ở tuổi này mà còn biết mình thiếu ở đâu thì vẫn còn đường đi tiếp.

Có một câu tôi nói với học viên, và cũng là câu tôi nói với chính mình: người ngừng học không phải vì hết chỗ để học, mà vì bắt đầu sợ bị nhìn thấy chỗ mình còn thiếu.

Nếu anh chị đang đứng trước một khóa học, một việc mới, một thứ mình chưa biết mà cứ chần chừ, thì tôi chỉ mong anh chị nhớ một điều: mình học không phải vì mình kém, mà vì mình còn muốn đi tiếp.

Anh chị chỉ có một lần để sống, hãy chọn sống hạnh phúc sớm hơn.