Có một câu hỏi mình gặp đi gặp lại ở nhiều người trưởng thành: “Em làm được nhiều thứ, ai cũng nghĩ em ổn, vậy mà sao bên trong vẫn trống rỗng?” Người khác lại mang một câu âm thầm hơn từ tấm bé: “Mình lớn lên mà chẳng biết mình giỏi cái gì.”
Nếu bạn thấy mình ở đâu đó trong hai câu ấy, mình viết bài này cho bạn. Mình là Nguyễn Tú Oanh, Nhà tâm lý đào tạo phương thức Sống Cuộc Đời Hạnh Phúc, người sáng lập Happy Life Institute (viết tắt là HLI, Học viện Hạnh Phúc). Trục của mọi điều mình làm nằm gọn trong một câu: mọi chuyển hoá bền vững đều bắt đầu từ sự thấu hiểu, hiểu mình, hiểu người, hiểu cuộc sống. Mình kể chuyện của mình không phải để bạn thương, mà như một bằng chứng cho điều mình tin.
“Con bé câm như hến” và một đứa trẻ không biết mình giỏi gì
Nhiều người nhìn mình hôm nay rồi mặc định mình sinh ra đã tự tin. Sự thật ngược lại. Mình là một đứa trẻ rất bình thường, ít nói, và tự ti.
Trong nhà mình ngày bé, có một câu người lớn hay nói về mình, nói ngay trước mặt mình, như thể mình đang ở đâu đó rất xa: “Con bé này câm như hến.” Còn một câu nữa, mẹ nói bằng giọng lo nhiều hơn chê: “Mày hiền quá, ra đường chắc bị người ta ăn hiếp.”
Mình không cãi. Một đứa trẻ tầm tuổi ấy chưa biết cãi. Nó chỉ cúi xuống, im, và ghi nhớ.
Không phải bố mẹ không thương mình. Bố mẹ thương theo cách của những người lao động, không được học nhiều, và cũng chưa ai nói cho họ biết rằng một câu buột miệng có thể đi vào một đứa trẻ rồi ở lại đó rất lâu. Họ lo cho con thật lòng. Chỉ là nỗi lo ấy được nói ra bằng đúng thứ ngôn ngữ họ có, thứ ngôn ngữ chưa đúng về mặt tâm lý. Còn một đứa trẻ thì chưa phân biệt được đâu là lời buông ra giữa bữa cơm, đâu là sự thật về mình. Nó tin. Rồi nó lớn lên với một khoảng trống rất lớn ở bên trong: mình chẳng biết mình giỏi cái gì.
Giá trị của một con người không nằm ở nơi họ bắt đầu, mà ở hướng họ chọn để đi.
Cái trần vô hình: giỏi việc, mà vẫn thấy mình chưa đủ
Lớn lên, mình đi làm như mọi người. Kế toán tổng hợp, rồi quản lý dự án khu vực cho một tập đoàn lớn. Mình từng đứng ở chỗ mà nhiều người trong nghề coi là đỉnh cao. Nhìn từ bên ngoài, đời mình ổn.
Chỉ có điều sáng nào mình cũng dậy vào cùng một giờ, làm cùng những việc, nói cùng những câu, rồi tối nằm xuống với một cảm giác không gọi được tên. Không phải khổ. Là nhạt. Là một ngày trôi qua mà không có gì trong mình khác đi.
Và trong những buổi tối như thế, câu hỏi mang từ hồi bé lại quay về, lần này rõ hơn: mình giỏi cái gì, và vì sao mình có mặt ở cuộc đời này?
Trong tâm lý học, thứ đó có tên: niềm tin giới hạn. Nó không hò hét. Nó ngồi im trong bóng tối và lặng lẽ điều khiển từng lựa chọn. Người mang nó thường không thấy mình đang bị giới hạn, chỉ thấy mình “biết mình”, biết sức tới đâu, biết nên dừng ở đâu. Cái trần ấy vô hình, nhưng va vào thì đau thật.
Kẻ giữ chân mình không phải một con người
Rồi cuộc đời mình rẽ, theo cách mình không chọn.
Mình đi qua một biến cố trong hôn nhân. Mình sẽ không kể chi tiết, vì đó là phần đời riêng của những người liên quan, và vì trong nghề mình học được rằng kể lể nỗi đau không làm ai lành lại. Điều mình kể được là những gì đến sau đó.
Có một quãng mình trắng tay theo đúng nghĩa: không tiền, không nhà, không một mối quan hệ nào đủ gần để gọi lúc nửa đêm. Mình đi qua trầm cảm. Có những đêm mình không chắc mình còn đứng dậy nổi.
Nhưng thứ gần như đánh gục mình hồi đó không phải hoàn cảnh, cũng không phải một con người cụ thể nào. Là cái vỏ hến mình mang từ hồi bé. Là niềm tin rằng mình hiền, mình yếu, mình chẳng có gì trong tay, nên tới đây là hết.
Đó cũng là lúc mình nhìn ra một điều mà sau này mình nói lại với rất nhiều người: khi ta tin rằng hạnh phúc của mình phụ thuộc vào việc người khác đối xử với mình thế nào, thì ta đã trao cái công tắc hạnh phúc của đời mình vào tay người khác cầm.
Câu hỏi đã kéo mình đứng dậy
Ở chỗ tận cùng ấy, có một câu hỏi tự đến, và nó không cho mình trốn: nếu mình cứ sống thế này thêm năm năm, mười năm, hai mươi năm nữa, thì con mình sẽ lớn lên trong hình ảnh nào của mẹ nó?
Mình không trả lời được. Nhưng trong người bật lên một câu rất ngắn, gần như một mệnh lệnh: mình phải sống. Và sống cho ra sống. Sau này khi làm nghề, mình gặp lại điều đó ở rất nhiều người: thứ khiến một người thay đổi thật không bao giờ là ý chí, mà là một lý do đủ lớn.
Rồi sau này mình đi học rất nhiều, mình mới biết cái mình cần lúc đó có cơ sở khoa học hẳn hoi. Não người có khả năng thay đổi suốt đời, các nhà khoa học gọi là tính mềm dẻo thần kinh (neuroplasticity). Mỗi lần một kỹ năng được luyện, đường kết nối thần kinh tương ứng dày lên; bỏ bê thì nó mờ đi. Nghĩa là một niềm tin cũ, dù đóng đinh vào ta từ lúc năm tuổi, vẫn có thể được viết lại. Không phải bằng cách đứng trước gương hô khẩu hiệu, mà bằng môi trường mới và hành động lặp lại đủ nhiều.
Không ai sinh ra đã dốt. Rất nhiều người chỉ là chưa từng được đặt vào một môi trường đủ tốt để biết mình có gì.
Bồng con đi học, và những đêm bật đèn một mình
Từ đó mình học lại từ đầu. Không phải học để có thêm một cái bằng, mà học để hiểu chính mình.
Mình bồng con tám tháng tuổi đi học khắp Việt Nam. Mình học đêm, khi cả nhà đã ngủ. Có những hôm vừa dỗ con vừa nghe giảng, mắt cay, đầu ù, mà trong lòng có một thứ rất lạ: lần đầu tiên mình thấy mình đang đi đúng hướng. Cái giữ mình lại qua những đêm ấy không phải cảm hứng, mà là kỷ luật của một người đang rèn năng lực sống mỗi ngày.
Mình không dừng ở chỗ chữa lành cho xong. Mình đi vào tận gốc, học lên Thạc sĩ Tâm lý, rồi học nghề khai vấn theo chuẩn quốc tế của liên đoàn ICF.
Rồi mình bắt đầu chia sẻ. Buổi đầu có vài ba người ngồi nghe. Sau đó là vài chục. Rồi hàng trăm người trong một hội trường. Mỗi lần đứng lên nói, mình lại thấy rõ hơn một điều mà chính mình từng không tin: cái vỏ hến không phải là mình. Nó chỉ là cái vỏ.
Và đây là điều lớn nhất mình mang ra khỏi quãng đó: hạnh phúc không phải là trạng thái không còn đau khổ. Hạnh phúc là một năng lực. Năng lực hiểu mình, làm chủ cảm xúc, dựng lại các mối quan hệ từ gốc, và sống đúng với giá trị của mình. Đã là năng lực thì học được, rèn được, kể cả từ những ngày khó nhất.
Điều mình tự hào nhất hôm nay
Nhiều người nghĩ điều mình tự hào nhất là đã đi qua đổ vỡ. Không phải.
Điều mình tự hào nhất là hôm nay mình làm được cái nghề mà hồi bé mình không dám nghĩ tới: trở thành một chuyên gia, và giúp người khác hạnh phúc.
Con bé từng bị gọi là “câm như hến”, từng không biết mình giỏi cái gì, giờ đồng hành cùng hàng nghìn người trên hành trình thay đổi cuộc đời họ. Không phải vì mình tài giỏi hơn ai. Vì mình đã đi qua đúng con đường ấy, và mình biết chỗ nào trơn, chỗ nào dễ ngã.
Hôn nhân, với mình, chỉ là một góc trong bức tranh đó. Nó là nơi mình được rèn nghị lực, và là nơi mình hiểu ra nhiều nhất về nhân sinh: về giới hạn của con người, về cách người ta thương nhau rồi làm khổ nhau, về việc tha thứ khó thế nào và đáng thế nào. Nhưng việc của mình rộng hơn thế: giúp một người trưởng thành hiểu chính mình, làm chủ cảm xúc, và thiết kế lại cuộc đời mình cho ra sống.
Mình làm nghề trên hai chân, khoa học và thực tiễn:
- Thạc sĩ Tâm lý.
- Chuyên gia khai vấn quốc tế liên đoàn ICF.
- Trainer Bệ phóng Việt Nam Digital 4.0 của Google.
- Hơn 10 năm tham vấn và đào tạo về tâm lý, cảm xúc và các mối quan hệ.
- Giám đốc Phát triển BNI vùng Hà Nội 6.
Tất cả những gì mình học và trải, mình hệ thống lại thành Phương thức Sống Cuộc Đời Hạnh Phúc và Ba Mối Tương Quan: tương quan với chính mình, với người khác, và với cuộc đời. Ba mối ấy hỏng một cái thì hai cái còn lại cũng chông chênh theo.
Giờ là lượt của bạn
Nếu bạn đọc tới đây, có thể bạn cũng đang mang trong mình một câu nói cũ của ai đó, hoặc một câu hỏi chưa có lời đáp về việc mình sinh ra để làm gì. Điều mình muốn bạn giữ lại là bài học đắt nhất mình mang ra khỏi đáy: nghịch cảnh không đến để trừng phạt bạn, mà để đánh thức bạn.
Mình không hứa với bạn một phép màu, cũng không hứa xoá sạch những gì đang làm bạn đau. Các chương trình của mình là đào tạo và đồng hành phát triển năng lực sống, không thay thế trị liệu y khoa. Nếu bạn đang ở trong một khủng hoảng nặng, việc đúng nhất là hẹn lịch tư vấn 1:1 ngay để được hỗ trợ đúng chuyên môn.
Thứ mình có là một tấm bản đồ, một bộ công cụ, và một người đã đi qua con đường đó đi cùng bạn một quãng. Mình xây Happy Life Institute (viết tắt là HLI, Học viện Hạnh Phúc) để những điều này không dừng lại ở một người, mà thành một con đường có thể học được, dạy lại được, và đi được lâu dài.
Cái vỏ khép lại từ hồi bé không phải là bạn. Nó chỉ là cái vỏ. Con người bên dưới nó vẫn ở đó, nguyên vẹn, và vẫn còn kịp.
Bạn chỉ có một lần để sống, hãy chọn sống hạnh phúc sớm hơn.