Chồng ngoại tình nên làm gì: 48 giờ đầu và ba giai đoạn phục hồi

Có một khoảnh khắc tôi nghe kể lại rất nhiều lần. Hai giờ sáng, cả nhà đã ngủ, người ta ngồi ở mép giường, màn hình điện thoại sáng lên trong bóng tối, đọc đi đọc lại một dòng tin nhắn không phải viết cho mình. Rồi năm giờ rưỡi vẫn dậy, vo gạo, bắc nồi cơm, gọi con đi học, như thể đêm qua không có chuyện gì.

Nếu anh chị đang ở trong khoảnh khắc ấy, tôi xin nói ngay một điều. Cảm giác lúc này, vừa muốn hỏi cho ra lẽ vừa sợ nghe câu trả lời, vừa thương vừa hận trong cùng một phút, là điều bình thường. Nó không có nghĩa anh chị yếu đuối. Nó có nghĩa anh chị vừa bị đánh đúng vào chỗ con người ta ít có khả năng tự vệ nhất, là niềm tin vào người mình đã chọn.

Trả lời ngắn: trong 48 giờ đầu, việc cần làm không phải là quyết định ở lại hay rời đi, mà là giữ an toàn cho mình và cho con, hoãn mọi quyết định lớn, ăn và ngủ được chút nào hay chút đó, chọn đúng một người tin cậy để nói, và ghi lại điều mình cảm thấy thay vì đối chất suốt đêm. Sau đó mới đi tiếp qua ba giai đoạn phục hồi: khủng hoảng, tạo lập ý nghĩa, lập kế hoạch tương lai. Ở lại hay rời đi đều là lựa chọn xứng đáng được tôn trọng.

Tôi là Nguyễn Tú Oanh, Thạc sĩ Tâm lý, người sáng lập Happy Life Institute. Xin nói rõ giới hạn của tôi: công việc của tôi là đào tạo và khai vấn, không phải trị liệu tâm lý, cũng không phải điều trị y tế. Một bài viết càng không thay được một cuộc trò chuyện riêng, nên đây chỉ là khung để anh chị tự soi.

Câu được gõ nhiều nhất là chồng ngoại tình nên làm gì, nên tôi giữ đúng chữ ấy. Nhưng mọi thứ dưới đây đúng y như vậy với người chồng vừa biết vợ mình có người khác. Nỗi đau không chia theo giới tính, chỉ có cách người ta giấu nó là khác nhau.

Chồng ngoại tình nên làm gì trong bốn mươi tám giờ đầu tiên

Khi một căn nhà đang cháy, việc đầu tiên không phải là truy xem ai để quên bếp ga, mà là đưa người trong nhà ra ngoài. Hai ngày đầu là lúc đưa người ra khỏi nhà, mọi việc còn lại đợi sau.

Một, giữ an toàn cho mình và cho con. Khi một người bị dồn vào chỗ mất mặt, phản ứng có thể vượt khỏi mức thường ngày. Nếu trong nhà từng có xô đẩy hay lời đe doạ, an toàn đứng trên mọi mục tiêu khác, kể cả mục tiêu giữ gia đình. Lúc đó xin tìm tới người thân đáng tin cậy, một chỗ ở tạm, và cơ quan chức năng tại địa phương.

Hai, không ra quyết định lớn. Cú sốc kích hoạt phản xạ sinh tồn, nên trong cùng một giờ anh chị có thể vừa muốn tha thứ vừa muốn dứt áo. Đó không phải anh chị bất định, đó là cách con người phản ứng với cú sốc. Đừng ký đơn, đừng dọn đi trong đêm, cũng đừng vội hứa tha thứ trong lúc sợ mất.

Ba, chưa thông báo với hai bên nội ngoại vội. Lời đã ra khỏi cửa thì không rút lại được. Ông bà hai bên sẽ lập tức có lập trường, và lập trường ấy tồn tại rất lâu, kể cả sau khi hai vợ chồng đã đi tiếp.

Bốn, ăn và ngủ được chút nào hay chút đó. Cơ thể lúc này giống chiếc điện thoại còn ba phần trăm pin, không ứng dụng nào chạy nổi. Một đêm mất ngủ sẽ khiến mình nói ra những câu hôm sau phải đi xin lỗi.

Năm, chọn đúng một người tin cậy để nói. Kể cho mười người là nhận về mười lời khuyên trái chiều, và phải diễn lại câu chuyện mười lần, mỗi lần là một lần bị thương lại.

Sáu, ghi lại điều mình cảm thấy thay vì đối chất liên tục trong đêm. Đối chất lúc hai giờ sáng, khi cả hai đều kiệt sức, chỉ mang về một câu trả lời cho xong, cộng thêm vài câu nằm lại trong lòng nhau nhiều năm.

Tôi cố ý không đưa vào đây việc đi tìm bằng chứng, theo dõi, hay đối phó với người thứ ba. Không phải vì tôi coi nhẹ nhu cầu muốn biết sự thật, mà vì chúng không giúp gì cho điều anh chị cần nhất lúc này: đứng vững lại.

Bốn con số về ngoại tình mà anh chị nên cảnh giác

Trước khi đi tiếp, tôi xin làm một việc mà ít người trong nghề chịu làm. Có bốn con số về ngoại tình đang được chép lại khắp nơi, mà truy đến tận cùng thì đầu kia trống rỗng:

– “74% cặp đi trị liệu thì phục hồi được”

– “chỉ 16% hôn nhân sống sót sau ngoại tình”

– “cứ ba vụ ly hôn thì một vụ do ngoại tình”

– “khoảng 70% đàn ông Việt Nam đã ngoại tình”

Không con số nào trong bốn con số ấy có tài liệu gốc, cỡ mẫu hay phương pháp rõ ràng. Chúng chỉ được nhắc lại nhiều lần, như một tin đồn mà ai cũng nghe lại từ cùng một chỗ. Tôi nêu ra vì anh chị đang ở trạng thái dễ tin, và một con số sai lúc này có thể đẩy anh chị về một quyết định mà lẽ ra anh chị không chọn.

Trong bài này, mỗi con số tôi đưa ra đều có tên tác giả, năm, tạp chí và cỡ mẫu, kèm cả giới hạn của nó.

Chồng ngoại tình nên làm gì sau 48 giờ: ba giai đoạn phục hồi

Trong cuốn Nội Tình Của Ngoại Tình, nhà trị liệu Esther Perel mô tả ba giai đoạn mà một cặp thường đi qua sau khi chuyện vỡ lở. Khung này trả lời được câu ai cũng vướng: tại sao mình cố mãi mà không nhúc nhích. Nhiều khi lý do là làm đúng việc nhưng sai lúc.

Giai đoạn	Đang xảy ra chuyện gì	Việc cần làm	Việc chưa nên làm
1. Khủng hoảng	Cảm xúc dao động dữ dội, trái ngược nhau trong cùng một giờ	Ổn định lại. Ăn, ngủ, đi làm. Gia cố chỗ dựa: người thân, thu nhập, chỗ ở	Ép mình chốt ở hay đi. Bắt người kia kể bằng hết chi tiết
2. Tạo lập ý nghĩa	Đã đủ tỉnh để hỏi chuyện này nghĩa là gì, thay vì hỏi ai và bao nhiêu lần	Hiểu điều đã xảy ra, theo cả hai chiều	Dán cho người kia một cái nhãn xấu rồi coi như đã hiểu xong
3. Lập kế hoạch tương lai	Chọn đường: bên nhau hay xa nhau	Thoả thuận mới, cụ thể, nói thành lời, kiểm chứng được	Quay về y như cũ rồi gọi đó là tha thứ

Perel nhấn mạnh rằng ở giai đoạn khủng hoảng, những việc người ta không làm cũng quan trọng ngang những việc họ làm. Bà cũng gọi thu nhập, chỗ ở, người thân là vùng đệm. Có phương án tài chính hay chỗ ở dự phòng không có nghĩa anh chị đang chuẩn bị ly hôn. Nó giống bình chữa cháy trong nhà: có nó thì mình đủ bình tĩnh để nghĩ.

Lằn ranh quan trọng nhất: chịu trách nhiệm không phải là tự trách

Đây là chỗ tôi giữ rất kỹ, vì bước sai một bước là người đang đau phải trả giá.

– Chịu trách nhiệm nghe như thế này: “Tôi có phần trong việc hai chúng tôi xa nhau dần.”

– Tự trách nghe như thế này: “Chính tôi đã đẩy người ấy vào tay người kia.”

Hai câu cách nhau một sợi tóc, mà một câu mở đường đi tiếp, câu kia đóng sập cuộc đời người nói. Xin nói thật rõ: ngoại tình là lựa chọn của người thực hiện nó, và anh chị không có lỗi vì đã bị phản bội. Hai người có thể cùng chịu trách nhiệm về khoảng cách trong hôn nhân, giống hai người cùng để một căn nhà xuống cấp. Nhưng người quyết định mở cửa cho một người lạ vào nhà thì chỉ có một.

Phát hiện chồng ngoại tình phải làm sao? Trước hết hãy định vị mình đang ở nấc nào

Sau nhiều năm làm việc với các cặp vợ chồng, tôi đúc lại khung bảy nấc để người trong cuộc tự định vị. Đây là quan sát từ thực hành nghề nghiệp, xin dùng để soi, đừng dùng như một bản án.

Nấc	Dấu hiệu	Nên làm gì ở nấc này
1. Lạnh nhạt, căng thẳng âm thầm	Chung nhà mà không còn gì để nói	Mở lại đối thoại, đây là lúc rẻ nhất để sửa
2. Chiến đấu hay thu mình	Một người gay gắt, người kia im lặng để tự vệ	Nói cảm xúc thay vì tranh phần thắng
3. Bất an, mất lòng tin	Nghi ngờ, suy diễn, đi tìm bằng chứng	Nói thẳng nỗi sợ thay vì đi kiểm tra
4. Thể hiện ý chí, tối hậu thư	Đem ly hôn ra doạ	Dừng doạ, sau tối hậu thư thường là lời kêu cứu
5. Ly thân thể xác và tinh thần	Ngủ riêng, không chạm, không hỏi han	Gọi tên tình trạng thật, cần người có chuyên môn
6. Quyết tâm từ bỏ	Một người hết giận, chỉ còn muốn buông	Hạ kỳ vọng, tập trung vào mình trước
7. Cam kết với người bên ngoài	Mọi tâm sự đã chuyển sang một người thứ ba	Ổn định trước, quyết định sau

Anh chị để ý thứ tự. Người thứ ba xuất hiện ở nấc thứ bảy, không phải nấc thứ nhất. Người thứ ba thường chỉ là giọt nước tràn ly, hai người đã đánh mất nhau từ trước khi người ấy xuất hiện. Giống cái nhà bị dột: vũng nước giữa sàn thì ai cũng thấy, còn chỗ ngói vỡ trên mái đã ở đó từ mấy mùa mưa.

Tôi nói vậy không phải để bênh ai, cũng không phải để chia lỗi, mà để anh chị nhìn đúng chỗ vết nứt bắt đầu. Đổi kiểu tóc hay mua quà không chạm được vào nấc một và nấc hai, chỗ hai người đã ngừng nói chuyện thật. Tôi có viết riêng một bài về nấc đầu tiên ấy, khi hai người vẫn sống chung mà đã thôi nói với nhau.

John Gottman và Nan Silver, khi tổng kết khảo sát trên người đã ly hôn, cũng tới kết luận tương tự: phần lớn đổ vỡ đến từ việc mất dần cảm giác gần gũi chứ không phải từ ngoại tình. Giới hạn của dữ liệu này cần nói kèm: đây là các cặp ở Mỹ, thu thập bằng quan sát và phỏng vấn, không phải khảo sát đại diện dân số.

Cũng từ nghiên cứu ấy có một con số tôi hay dùng để trấn an: khoảng 69% mâu thuẫn trong hôn nhân là mâu thuẫn vĩnh viễn, tức những chuyện hai người sẽ cãi đi cãi lại suốt đời. Các cặp hạnh phúc chỉ học cách sống chung với nó, như một người thích mở cửa sổ ở chung phòng với một người sợ gió.

Làm gì khi chồng có dấu hiệu ngoại tình?

Trường hợp này khác hẳn, vì cái chưa biết chắc nhiều khi hành hạ người ta hơn cả sự thật.

Nhìn theo khung bảy nấc ở trên, đi tìm bằng chứng để chứng minh nỗi sợ của mình là đúng chính là nấc thứ ba. Gốc rễ là niềm tin bên trong đã tổn thương, điều đó có thể có thật mà cũng có thể là báo động sai. Càng soi thì càng ra thứ để soi, và quan hệ hỏng thêm một tầng dù chưa có gì được xác nhận.

Tôi không hướng dẫn cách kiểm tra điện thoại, đọc trộm tin nhắn hay bắt quả tang, và tôi nói rõ lý do chứ không phán xét ai. Mỗi mẩu bằng chứng mới cho cảm giác kiểm soát trong mười phút, rồi để lại một hình ảnh ở lại rất lâu trong đầu. Chính Perel cũng cảnh báo rằng chống ngoại tình bằng giám sát thường phản tác dụng, vì siết tới một mức nào đó thì người ta không ở lại, người ta đi. Giống nắm cát trong tay, siết bao nhiêu thì cát chảy ra kẽ tay bấy nhiêu.

Đề nghị của tôi là đảo chiều: thay vì tìm bằng chứng về người kia, hãy nói về mình, lúc cả hai đang bình tĩnh. Không phải “anh đang giấu tôi chuyện gì”, mà là “mấy tháng nay em thấy mình xa nhau, và em nói ra vì em nhớ lúc hai đứa còn kể chuyện cho nhau”. Câu thứ nhất mở ra một phiên toà, câu thứ hai mở ra một cánh cửa. Nếu cánh cửa ấy vẫn đóng sau vài lần thử, thì việc nó đóng đã là một câu trả lời.

Tâm lý phụ nữ khi phát hiện chồng ngoại tình

Điều tôi nghe nhiều nhất từ người vừa phát hiện không phải là giận, mà là hoang mang, kiểu mặt đất mình đứng bao năm bỗng không còn chắc. Một giờ trước còn muốn giữ, một giờ sau đã muốn đi, rồi lại muốn giữ. Nhiều người thấy vậy thì tưởng mình yếu đuối. Không phải, đó là phản ứng thường gặp trước một cú sốc lớn.

Mức đau của mỗi người cũng khác nhau. Perel gợi ý nhìn qua ba lăng kính: hoàn cảnh hiện tại, chẳng hạn đang mang thai hay lệ thuộc tài chính; lịch sử riêng, chẳng hạn từng chứng kiến chuyện này trong nhà mình lúc nhỏ; và ý nghĩa anh chị gán cho chuyện đã xảy ra. Với người này, nó nghĩa là “tôi không đáng được yêu”. Với người kia, nó nghĩa là “tôi đã chọn nhầm người”. Nếu ý nghĩ đầu tiên bật lên trong đầu anh chị là mình không đáng được yêu, thì nó thường có gốc từ rất lâu trước cuộc hôn nhân này, tôi có viết về niềm tin giới hạn cài vào một người từ tuổi thơ. Cùng một sự việc, hai vết thương khác nhau, nên cách đi qua cũng khác nhau.

Xin nói thêm một câu với người chồng đang đọc bài này. Anh đau đúng như vậy, và thường khó nói ra hơn, vì xung quanh dễ quy cho anh là kém cỏi nên vợ mới đi. Mọi việc trong bài này dùng được cho anh.

Có nên tha thứ cho chồng ngoại tình không?

Đây là câu tôi được hỏi nhiều nhất, và cũng là câu tôi từ chối trả lời thay. Người trả lời được chỉ có anh chị, vì anh chị sẽ sống với quyết định ấy hai mươi năm tới chứ không phải tôi.

Điều tôi làm được là đưa vài dữ kiện thật. Năm 2018, hai nhà nghiên cứu Vũ Thị Thanh và Trần Nguyệt Minh Thu công bố trên Tạp chí Khoa học Xã hội số 1 (233), trang 48 đến 58, một khảo sát trên 900 người đã từng kết hôn ở ba tỉnh đại diện ba miền, trong đó 438 người đã ly hôn, danh sách lấy từ toà án:

– Ngoại tình là lý do ly hôn phổ biến nhất, chiếm 37,9%, bỏ khá xa lý do đứng thứ hai.

– 54% người được hỏi không đồng ý với quan điểm vì con nên tha thứ khi biết vợ hoặc chồng ngoại tình.

– 73,4% không chấp nhận kiểu ngoại tình nhưng vẫn có trách nhiệm với gia đình thì vẫn được.

– Trong nhóm nữ, 78,1% là người đứng đơn ly hôn, còn trong nhóm nam tỉ lệ ấy là 41,3%.

Giới hạn phải nói kèm: phần lý do ly hôn ở đây hỏi trên những người đã ly hôn, nên không đại diện cho mọi cặp gặp chuyện ngoại tình mà vẫn đang sống cùng nhau. Nghiên cứu cũng chỉ làm ở ba tỉnh thành và dữ liệu đã tám năm tuổi. Giống như đứng ở cửa một tiệm sửa xe mà đếm xe hỏng rồi kết luận xe nào ngoài đường cũng hỏng.

Vậy con số đó dùng để làm gì? Con số 54% không nói rằng anh chị nên ly hôn. Nó nói một điều nhẹ hơn: khi anh chị thấy khó tha thứ, anh chị không hề nhỏ nhen và không hề đơn độc, vì hơn một nửa người sống cùng xã hội với anh chị nghĩ giống vậy. Cái gánh “phải rộng lượng vì con” không phải chuẩn mực chung như nhiều người vẫn tưởng.

Ngược lại, chọn tha thứ cũng là lựa chọn đáng được tôn trọng, miễn nó được chọn trong lúc tỉnh táo chứ không phải trong lúc sợ. Chỉ xin thêm: tha thứ không có nghĩa là quay lại y như cũ rồi im lặng cho qua, vì làm vậy thường chỉ dời cơn đau sang vài năm sau.

Cách hàn gắn hôn nhân sau ngoại tình, và vì sao tôi không hứa chắc điều gì

Tìm cách hàn gắn hôn nhân sau ngoại tình trên mạng, anh chị sẽ gặp nhiều mô hình nghe rất chắc chắn, kèm tỉ lệ thành công rất đẹp. Tôi buộc phải nói một điều mà ít người trong nghề chịu nói.

Các mô hình can thiệp nổi tiếng nhất cho việc hàn gắn sau ngoại tình đều có nền bằng chứng mỏng hơn nhiều so với mức chúng được quảng bá, vì những nghiên cứu kiểm chứng chúng thường có cỡ mẫu rất nhỏ, nhiều nghiên cứu chỉ vài chục cặp. Với cỡ mẫu như thế, chỉ vài cặp đổi kết quả là tỉ lệ phần trăm nhảy sang một câu chuyện khác hẳn. Giống như nếm một thìa canh trong nồi lớn mà chưa khuấy đều: thìa ấy có thật, nhưng nó chưa nói được nồi canh vị gì.

Cho nên không ai nên hứa chắc với anh chị rằng hôn nhân của anh chị hàn gắn được. Tôi không hứa. Ai hứa, anh chị hãy hỏi lại họ rằng con số ấy đứng trên bao nhiêu cặp.

Điều tôi dám nói là hướng làm khác nhau cho kết quả khác nhau. Nếu cả hai chọn đi tiếp, có ba điểm tựa.

Một là thời gian, và nhiều hơn anh chị nghĩ, thường sáu tháng đến một năm. Giống một vết thương đã khâu: khâu xong chưa phải là xong, vẫn phải thay băng, vẫn nhức khi trở trời, và da non mọc theo nhịp của nó chứ không theo nhịp người sốt ruột.

Hai là cắt đứt dứt điểm và minh bạch với bên ngoài, vì không nền móng nào xây được trên một chuyện còn đang diễn ra, cộng với một thoả thuận mới được nói thành lời: minh bạch tới đâu, tiền bạc ra sao, chuyện gì từ nay sẽ được nói ra thay vì nuốt xuống.

Ba là hai người phải cùng đi. Một người cố hết sức trong khi người kia đứng nhìn thì gần như không thành. Câu hỏi giúp anh chị phân biệt: nếu ba tháng nữa tôi làm hết những điều này mà người ấy vẫn quyết đi, tôi có còn muốn làm không.

Có một phép thử đơn giản anh chị dùng được ngay tối nay: nghe cách hai người kể lại chuyện đó bằng đại từ nào. Khi câu chuyện vẫn là “khi anh làm chuyện đó với em”, nó vẫn là chuyện của một người gây ra cho một người. Khi nó chuyển thành “hồi chúng tôi gặp khủng hoảng đó”, hai người đã thành người cùng viết lại câu chuyện.

Xin nói cho cân: có những cuộc hôn nhân mà chia tay là phương án tử tế hơn cho cả hai, và bài này không nhằm thuyết phục ai ở lại. Ly hôn không phải một thất bại.

Câu hỏi thường gặp

Tôi có nên bắt người ấy kể lại bằng hết mọi chi tiết không?

Anh chị có quyền biết những gì ảnh hưởng trực tiếp tới mình, ví dụ chuyện kéo dài bao lâu, có ảnh hưởng gì tới sức khoẻ hay tài chính chung. Nhưng chi tiết riêng tư thì khác: chúng không giúp anh chị hiểu thêm điều gì, chỉ để lại những hình ảnh nằm rất lâu trong đầu người hỏi.

Có nên nói cho con biết không?

Xin giữ con ở ngoài cuộc càng lâu càng tốt, và đừng biến con thành người phân xử. Nếu con đã lớn và đã biết, hãy nói ngắn, đúng sự thật ở mức con chịu được, không kể chi tiết, không nói xấu người kia. Điều trẻ cần nghe là bố mẹ vẫn là bố mẹ của con và con không có lỗi.

Bao lâu thì tôi hết đau?

Không ai đưa được con số đúng, kể cả tôi. Theo quan sát của tôi, giai đoạn choáng váng nặng nhất kéo dài vài tuần đến vài tháng, còn việc thật sự vững lại thì tính bằng sáu tháng đến một năm. Cảm xúc không đi theo đường thẳng, có tuần tưởng đã ổn rồi một bài hát quen làm mọi thứ ập về. Điều đó không có nghĩa anh chị thụt lùi.

Tôi không tập trung làm việc được, như vậy có bất thường không?

Không. Đầu óc lơ đãng, quên trước quên sau, dễ rơi nước mắt vì chuyện nhỏ, đó là phản ứng thường gặp của người vừa mất chỗ dựa. Nếu kéo dài và nặng lên tới mức không làm nổi việc hằng ngày, xin gặp bác sĩ hoặc nhà chuyên môn phù hợp, việc đó nằm ngoài phạm vi công việc khai vấn của tôi.

Khai vấn một kèm một có phải trị liệu tâm lý không?

Không. Khai vấn là đồng hành để anh chị nhìn rõ hoàn cảnh của mình, tìm lại năng lực quyết định và bước tiếp. Nó không phải trị liệu tâm lý, cũng không phải điều trị y tế, không thay thế bác sĩ hay nhà trị liệu. Nếu vượt quá phạm vi khai vấn, tôi sẽ nói thẳng.

Bước tiếp theo dành cho anh chị

Nếu anh chị chỉ nhớ một câu từ bài này, tôi mong đó là câu sau. Đừng ra quyết định lớn khi đang ở giữa cơn bão. Ở hay đi đều là lựa chọn xứng đáng được tôn trọng, nhưng cả hai chỉ có giá trị khi được chọn bởi một người đã đứng vững lại, chứ không phải bởi người đang bị cơn đau cầm tay điều khiển. Người lái xe giỏi gặp sương mù dày không đạp ga cho nhanh qua, họ giảm tốc và bật đèn.

Bước tiếp theo rất cụ thể. Tối nay, anh chị lấy giấy viết ra ba dòng: điều gì đang làm mình đau nhất, là sự dối trá hay sự coi thường hay sự bỏ rơi; ai là người mình tin đủ để kể; và ba tháng nữa nhìn lại, mình muốn mình đã cư xử thế nào. Hai ngày tới, anh chị chỉ cần làm sáu việc ở phần đầu bài.

Khi đã vững hơn, nếu anh chị muốn có một người ngồi cùng để định vị mình đang ở đâu trong bảy nấc phía trên, Học viện Happy Life Institute có dịch vụ đồng hành khai vấn một kèm một do cô Oanh trực tiếp thực hiện. Xin nói rõ đây là dịch vụ có phí theo chính sách của Học viện, là đồng hành khai vấn chứ không phải trị liệu tâm lý hay điều trị y tế, và Học viện chỉ cam kết về quy trình cùng sự đồng hành chứ không hứa trước kết quả. Hơn ba mươi cảm nhận thật của học viên, cả video lẫn lời viết tay, đang ở đây: camnhan.nguyentuoanh.com

Để hỏi về lịch và học phí, anh chị liên hệ Heartline 0935.089.268. Đây là đường dây chăm sóc của Học viện trong giờ làm việc, không phải đường dây khủng hoảng. Nếu anh chị đang trong tình huống mất an toàn ngay lúc này, xin tìm đến người thân đáng tin cậy và cơ quan chức năng tại địa phương trước.

Anh chị chỉ có một lần để sống, hãy chọn sống hạnh phúc sớm hơn.

Nếu điều anh chị đang thấy không phải là phản bội mà là một khoảng lặng kéo dài nhiều năm, thì có thể hữu ích hơn khi đọc bài ba trạng thái hay bị gọi chung là hết tình cảm.

Nếu anh chị chưa biết chắc mà mới đang nghi ngờ, thì chặng của anh chị khác chặng của bài này. Tôi có viết riêng về việc nên làm khi mới thấy dấu hiệu, lúc chưa có gì chắc chắn.

Hai chặng tiếp theo tôi có viết riêng, vì mỗi chặng cần một cách làm khác: phân biệt tha thứ với hoà giải và với quên, và thứ tự đúng khi hai người đã chọn thử đi tiếp cùng nhau.