Dấu hiệu chồng ngoại tình: vì sao đếm dấu hiệu không làm anh chị yên lòng được

Nếu anh chị đang mở bài này ra lúc cả nhà đã ngủ, tay vẫn cầm điện thoại, thì tôi hiểu vì sao anh chị ở đây. Không ai tự nhiên đi tra cứu dấu hiệu chồng ngoại tình. Người ta chỉ tra khi trong lòng đã có một cảm giác không gọi được tên, một cảm giác nói rằng có gì đó đã khác đi mà mình chưa chứng minh được.

Tôi là Nguyễn Tú Oanh, Thạc sĩ Tâm lý, người sáng lập Học viện Happy Life Institute. Xin nói rõ giới hạn của tôi ngay dòng đầu: tôi không ở trong nhà anh chị, tôi không biết bạn đời anh chị có ngoại tình hay không, và suốt bài này tôi sẽ không nói câu đó thay anh chị. Người ta thường gõ tìm theo hướng vợ đi tìm về chồng nên tôi giữ nguyên cách gọi ấy, nhưng mọi điều trong bài đúng cho cả hai vai.

Trả lời ngắn: dấu hiệu chồng ngoại tình là những thay đổi hành vi so với chính người đó trước đây, như về muộn hơn, ít nói hơn, giữ điện thoại kỹ hơn. Nhưng dấu hiệu không phải bằng chứng. Phần lớn thay đổi ấy cũng có mặt trong nhiều cuộc hôn nhân không hề có người thứ ba, vì áp lực công việc, vì sức khoẻ, hoặc vì hai người đã xa nhau từ lâu. Việc nên làm là xếp từng chuyện vào đúng nhóm: nhóm có thể bỏ qua, nhóm cần ngồi xuống nói chuyện, và nhóm phải xử lý ngay vì chạm tới tiền chung hoặc sự an toàn của anh chị.

Dấu hiệu chồng ngoại tình là gì?

Một dấu hiệu, hiểu cho đúng, là một thay đổi so với nếp cũ của chính người đó, chứ không phải so với một người chồng mẫu nào trên mạng. Nó giống như khi mình bị sốt. Sốt là dấu hiệu, không phải chẩn đoán. Cùng một cơn sốt ba tám độ, có thể là cảm thường, có thể do làm việc quá sức, có thể là dấu hiệu của chuyện nghiêm trọng hơn. Chưa ai ngồi nhìn cái nhiệt kế mà kết luận được mình mắc bệnh gì.

Những danh sách kiểu mười lăm dấu hiệu trên trang đầu Google liệt kê rất giỏi các thay đổi thường thấy rồi để anh chị một mình với kết luận. Về muộn, ít gần gũi hơn, cầm điện thoại nhiều hơn, đột nhiên tập thể dục và mua quần áo mới, hay cáu, ít kể chuyện trong ngày. Vấn đề là gần như toàn bộ danh sách ấy cũng đúng với một người đang mệt vì công việc, một người vừa qua tuổi bốn mươi và thấy sức khoẻ đi xuống, hoặc một người đã lạnh nhạt với bạn đời từ lâu mà chưa từng có người thứ ba nào.

Gottman và Silver, hai tác giả nghiên cứu về hôn nhân, có một nhận xét tôi hay nhắc lại trong lớp: phần lớn các cuộc đổ vỡ không đến từ ngoại tình, mà đến từ việc hai người mất dần sự gần gũi cho tới lúc không còn gì để mất. Xin nói kèm giới hạn: dữ liệu của họ lấy từ các cặp đôi ở Mỹ, không phải một khảo sát đại diện dân số. Dù vậy nhiều người tìm đến tôi với câu hỏi về ngoại tình, sau vài buổi mới nhận ra thứ mình đang chịu đựng thật ra là sự vô tâm kéo dài nhiều năm. Nếu thấy quen, có lẽ bài chồng vô tâm phải làm sao gần với hoàn cảnh của anh chị hơn bài này.

Vì sao đếm dấu hiệu chồng ngoại tình lại quay ra làm hại chính người đang đếm

Tôi muốn giải thích lý do trước rồi mới đưa đề nghị, vì không hiểu lý do thì lời khuyên nào cũng thành lời khuyên suông.

Lý do thứ nhất là phép toán đời sống. Nghiên cứu của Vũ Thị Thanh và Trần Nguyệt Minh Thu đăng trên Tạp chí Khoa học Xã hội số 1 (233) năm 2018, khảo sát 900 người tại ba tỉnh, cho thấy việc vợ hoặc chồng có bạn tình là lý do ly hôn phổ biến nhất, chiếm 37,9%. Con số ấy nói rằng nỗi sợ của anh chị không hề vô lý. Nhưng xin đọc kỹ giới hạn: nghiên cứu hỏi những người đã ly hôn, chỉ ở ba tỉnh, và dữ liệu nay đã tám năm tuổi. Nó nói về các cuộc hôn nhân đã tan, chứ không nói được hôn nhân của anh chị có khả năng bao nhiêu phần trăm.

Lý do thứ hai là cách tâm trí vận hành khi đã sợ. Anh chị chắc từng trải qua: vừa quyết định mua chiếc xe màu đỏ thì ra đường thấy đâu cũng xe đỏ. Xe đỏ không tự nhiên nhiều lên, chỉ là bộ lọc trong đầu mình đã đổi. Khi bắt đầu đi tìm dấu hiệu, đầu anh chị cũng đổi bộ lọc y như vậy. Một tin nhắn công việc lúc mười giờ tối, một câu trả lời cộc lốc vì mệt, tất cả đều được nhặt lên xếp vào một xâu chuỗi. Càng soi thì càng ra thứ để soi, và xâu chuỗi ấy chỉ dài thêm chứ không bao giờ ngắn lại.

Lý do thứ ba là cảnh báo của Esther Perel, một nhà trị liệu cặp đôi được đọc rộng rãi trên thế giới: chống ngoại tình bằng giám sát và kiểm soát thường phản tác dụng. Siết càng chặt thì người kia càng muốn thoát ra. Tệ hơn nữa, chủ đề của câu chuyện bị đổi chủ, từ chỗ hai người cần nói về khoảng cách giữa mình, nó biến thành chuyện anh chị đã làm gì với người ta.

Lý do thứ tư, với tôi là nặng nhất, là cái giá anh chị phải trả. Ba tháng làm người đi rình rập sẽ lấy đi giấc ngủ, sự bình tĩnh và cái nhìn tử tế mà anh chị vốn có về chính mình, trong khi câu hỏi ban đầu vẫn chưa được trả lời.

Vì bốn lý do ấy, tôi nói thẳng: bài này sẽ không hướng dẫn anh chị cách kiểm tra điện thoại, đọc tin nhắn, xem lịch sử vị trí hay tìm người theo dõi. Không phải vì tôi giấu nghề, mà vì tôi đã ngồi với đủ nhiều người để biết con đường đó không dẫn tới sự yên lòng, kể cả khi nó tìm ra thứ người ta đi tìm.

Nấc ba của khủng hoảng hôn nhân, chỗ nỗi sợ tự nhân lên

Khi làm việc với các cặp đôi, tôi dùng một khung bảy nấc để định vị cuộc hôn nhân đang trượt tới đâu: lạnh nhạt âm thầm, chiến đấu hoặc thu mình, bất an và mất lòng tin, tối hậu thư, ly thân, quyết tâm từ bỏ, và cuối cùng là có cam kết với một người bên ngoài.

Nếu anh chị đang đọc bài này, rất có thể anh chị đang đứng ở nấc ba. Biểu hiện của nấc này rất đặc trưng: nghi ngờ, suy diễn, và đi tìm bằng chứng để chứng minh rằng nỗi sợ của mình là đúng.

Gốc rễ của nấc ba nằm ở chỗ niềm tin bên trong đã bị tổn thương. Tổn thương đó có thể đến từ một chuyện có thật đang xảy ra trong nhà, mà cũng có thể là một báo động sai, một cái chuông kêu vì khói bếp chứ không vì nhà cháy. Chuông kêu không có nghĩa nhà đang cháy, nhưng cũng không có nghĩa nên tháo pin ra rồi ngủ tiếp. Việc đúng là đi xem, chứ không phải ngồi nghe nó kêu suốt đêm.

Vậy phân biệt linh cảm có cơ sở với nỗi sợ đang tự nhân lên bằng cách nào? Tôi thường mời người đối diện tự trả lời ba câu, viết ra giấy chứ đừng nghĩ trong đầu.

1. Cảm giác này bắt đầu từ một sự việc cụ thể kể lại được thành câu có đầu có cuối, hay từ một buổi tối trống trải rồi lớn dần lên?
2. Nếu ngày mai có một lời giải thích hợp lý cho mọi thứ anh chị đang thấy, anh chị sẽ nhẹ người, hay lập tức đi tìm một chỗ hở khác? Nếu là tìm chỗ hở khác thì thứ đang lớn lên là nỗi sợ tự nuôi mình, và nó cần được chăm sóc trước khi cần được chứng minh.
3. Nỗi sợ này có quen không? Anh chị đã từng sợ đúng kiểu này ở một mối quan hệ trước đây, hoặc từ trước khi hai người lấy nhau chưa?

Khung bảy nấc là công cụ để nhận diện chứ không phải để tuyên án. Ở nấc nào cũng còn lựa chọn, và ở nấc ba, câu trả lời cho ba câu hỏi trên thường quan trọng hơn nhiều so với việc trong điện thoại kia có gì.

Bảng ba cột: xếp đúng ô, thay vì đi tìm bằng chứng

Thay vì hỏi chuyện này có phải dấu hiệu ngoại tình không, một câu anh chị không tự trả lời được, hãy hỏi một câu trả lời được ngay: chuyện này thuộc cột nào, và cột đó đòi tôi làm gì.

Cột 1. Có thể do nhiều nguyên nhân đời thường	Cột 2. Đáng ngồi xuống nói chuyện	Cột 3. Cần xử lý ngay, bất kể có ngoại tình hay không
Về muộn hơn, hay kêu mệt, ngủ nhiều hoặc mất ngủ	Nhiều tháng không có nổi một cuộc trò chuyện dài quá năm phút	Tiền chung bị rút đi mà không giải thích được
Ít gần gũi thể xác hơn trước	Mọi vui buồn trong ngày đều kể cho người khác, không phải anh chị	Tài sản chung bị đem cầm cố hoặc bảo lãnh mà anh chị không biết
Cầm điện thoại nhiều hơn	Hỏi một câu bình thường mà nhận lại sự khó chịu hoặc im lặng nhiều ngày	Khoản nợ mới đứng tên chung mà anh chị chưa từng đồng ý
Tập thể dục, để ý ngoại hình, mua quần áo mới	Có mối quan hệ mới mà mỗi lần nhắc tới thì không khí trong nhà đổi hẳn	Anh chị bị đe doạ, bị làm cho sợ, hoặc có bạo lực trong nhà
Hay cáu vì những chuyện nhỏ	Anh chị phải dò xét, phải giữ ý ngay trong nhà mình	Anh chị bị ngăn cản gặp người thân, hoặc bị giữ giấy tờ tuỳ thân
Việc đúng: ghi nhận, chưa kết luận, xem nó kéo dài bao lâu	Việc đúng: chủ động mở một cuộc trò chuyện về cảm giác của mình, có hẹn giờ, không đợi tới lúc cãi nhau	Việc đúng: đặt an toàn và tài chính lên trước mọi câu hỏi về ngoại tình, xử lý ngay trong tuần này

Bảng này có một mục đích duy nhất: kéo anh chị ra khỏi trạng thái đi tìm bằng chứng và đưa anh chị về hành động đúng. Cột một không đòi gì ngoài sự kiên nhẫn. Cột hai đòi một cuộc trò chuyện, chứ không đòi một cuộc điều tra. Còn cột ba hoàn toàn không phụ thuộc vào việc có người thứ ba hay không.

Nếu có dòng nào ở cột ba đang đúng với hoàn cảnh của anh chị thì việc tìm hiểu bạn đời có ngoại tình hay không phải xếp sau. Với chuyện bị đe doạ hay có bạo lực, xin nói với một người thân đáng tin và liên hệ cơ quan chức năng tại địa phương. Với tài sản chung, xin làm việc sớm với ngân hàng và với người có chuyên môn pháp lý, vì việc đó có thời hạn và thủ tục riêng mà tôi không đủ thẩm quyền hướng dẫn.

Nghi ngờ mà không có bằng chứng thì phải làm sao?

Tôi thường đề nghị đổi chính câu hỏi. “Có bằng chứng hay không” là câu hỏi của một phiên toà. Câu hỏi của một người đang sống thì khác: cuộc hôn nhân này đang cho tôi cái gì, tôi còn muốn đi tiếp không, và nếu muốn thì cần thay đổi điều gì. Câu thứ hai anh chị trả lời được mà không cần ai thú nhận điều gì cả.

Việc thứ nhất là ổn định mình trước. Không ra quyết định lớn khi cảm xúc đang bão. Nó giống đi chợ lúc đang đói: cái gì cũng thấy ngon, về đến nhà mới biết mình mua toàn thứ không dùng. Trong hai tuần đầu kể từ lúc nghi ngờ bùng lên, xin đừng đặt tối hậu thư, đừng tuyên bố ly hôn để thăm dò, đừng đưa chuyện lên mạng xã hội.

Việc thứ hai là gia cố phần đời riêng của anh chị. Đây là chỗ Esther Perel gọi là vùng đệm: mạng lưới bạn bè và người thân, sức khoẻ, giấc ngủ, cùng những phương án sống thật như thu nhập, nghề nghiệp, chỗ ở. Có phương án không đồng nghĩa với chuẩn bị ly hôn. Nó giống việc trong nhà có bình chữa cháy, không phải vì mình mong nhà cháy, mà vì có nó thì mình bớt sợ và nghĩ tỉnh táo hơn.

Việc thứ ba là mở một cuộc trò chuyện về mình, không phải một cuộc thẩm vấn về người kia. Khác biệt nằm ở chủ ngữ. “Dạo này anh đi đâu, với ai, mấy giờ về” là hỏi cung, và người bị hỏi cung thì phản xạ đầu tiên luôn là phòng thủ. Còn “hai tuần nay em ngủ không được, vì buổi tối mình không còn nói chuyện với nhau nữa” là một câu nói về mình, kèm một sự việc cụ thể, và anh chị đóng lại bằng một đề nghị cụ thể như dành ba mươi phút không điện thoại trong tuần này. Câu thứ hai khó bị chối, vì nó không buộc tội ai. Tôi hỏi để hiểu chứ không phải để bắt bí, và mong anh chị cũng vào cuộc trò chuyện ấy với tinh thần đó.

Còn nếu anh chị đã đi qua giai đoạn nghi ngờ, đã biết chắc và bây giờ câu hỏi là ở lại hay rời đi, thì bài chồng ngoại tình nên làm gì đúng chặng của anh chị hơn.

Dấu hiệu chồng ngoại tình tư tưởng là chuyện gì, và vì sao tôi rất dè dặt

Nhiều anh chị tìm riêng cụm dấu hiệu chồng ngoại tình tư tưởng, ý là chưa có gì về thể xác, nhưng tâm trí và sự chia sẻ của người kia đã đặt ở một nơi khác. Cụm từ này mô tả đúng một cảm giác có thật, tôi không phủ nhận. Nhưng tôi dùng nó dè dặt, vì hai lý do.

Lý do thứ nhất là nó không có thước đo chung. Trong nhà này, nhắn tin với đồng nghiệp lúc mười một giờ đêm là bình thường. Trong nhà khác, đó đã là vượt rào. Lằn ranh ấy do hai người trong cuộc thoả thuận với nhau, và cái sai chỉ xuất hiện khi hai người chưa từng ngồi xuống quy ước mà vẫn tưởng là đã hiểu ý nhau.

Lý do thứ hai là cụm từ này rất dễ bị dùng để buộc tội một người vì những thứ diễn ra trong đầu họ, thứ không ai kiểm chứng được. Đi theo hướng đó thì cuộc trò chuyện không bao giờ có điểm dừng.

Cho nên câu hỏi tôi đề nghị anh chị đổi sang là: trong nhà mình, hai người đã bao giờ nói thẳng với nhau điều gì là được và điều gì là không được chưa? Nếu chưa, việc cần làm là ngồi xuống thoả thuận lằn ranh, chứ không phải đi chứng minh ai đã vượt qua nó.

Năm kiểu ngoại tình được mô tả trong văn liệu lâm sàng

Xin đọc rào chắn trước rồi hãy đọc nội dung. Đây là mô hình của bà Emily M. Brown trong cuốn Patterns of Infidelity and Their Treatment, xuất bản năm 2001, rút ra từ hơn 25 năm hành nghề trị liệu của một người. Nó chưa từng được kiểm định bằng nghiên cứu đối chứng. Vì vậy nó dùng để hiểu bối cảnh, và tuyệt đối không dùng để chẩn đoán bạn đời của mình thuộc kiểu nào.

Năm kiểu bà mô tả gồm: ngoại tình né va chạm, ở những cặp không bao giờ dám cãi nhau; ngoại tình né thân mật, ở những cặp cãi nhau liên tục để khỏi phải đến gần nhau; ngoại tình cưỡng chế tình dục, vốn là vấn đề cá nhân mang vào hôn nhân; ngoại tình con người bị chẻ đôi, kéo dài nhiều năm ở người cả đời sống vì bổn phận; và ngoại tình mở cửa ra đi, khi người ta đã quyết định rời đi từ trước và chỉ cần một cái cớ.

Tôi đưa bảng này ra không phải để anh chị dán nhãn cho bạn đời, mà để anh chị có từ ngữ gọi tên thứ đang xảy ra, vì cái gì gọi tên được thì mới bàn được.

Làm gì khi chồng có dấu hiệu ngoại tình?

Đây là thứ tự tôi đề nghị, kèm mốc thời gian để anh chị làm được ngay chứ không phải đọc xong rồi để đó.

1. Ngay hôm nay, nếu có dòng nào ở cột ba. An toàn và tiền bạc chung đi trước, không chờ được.
2. Trong 24 giờ đầu. Không quyết định gì lớn. Lấy giấy viết đúng ba sự việc cụ thể đã khiến anh chị nghi ngờ, kèm ngày giờ. Chỉ sự việc, không viết suy diễn.
3. Trong tuần đầu. Xếp từng sự việc ấy vào bảng ba cột. Anh chị sẽ ngạc nhiên vì phần lớn rơi vào cột một.
4. Trong tuần đầu. Nói với một người thật, một người bạn hoặc người thân đáng tin. Nỗi sợ giữ trong đầu thì to lên, nói thành lời thì có kích thước thật của nó.
5. Trong hai tuần. Một cuộc trò chuyện về mình với bạn đời: một sự việc, một cảm giác, một đề nghị.
6. Trong tháng đầu. Chăm phần đời riêng, gồm giấc ngủ, sức khoẻ, công việc, thu nhập, bạn bè. Đây là thứ giữ anh chị đứng vững trong mọi kịch bản.

Có hai việc tôi sẽ không khuyên anh chị làm. Tôi không khuyên đi tìm gặp hay đối chất với người thứ ba, vì việc đó không trả lời được câu hỏi thật của anh chị mà lại đẩy anh chị vào chỗ phải xử lý hậu quả của chính hành động mình vừa làm. Tôi cũng không khuyên làm bất cứ điều gì để trả đũa, không phải vì tôi phán xét cơn giận của anh chị, mà vì cái giá của nó luôn rơi xuống đầu anh chị trước.

Và tôi không hứa với anh chị rằng cuộc hôn nhân này sẽ được cứu, vì tôi không kiểm soát được người kia lẫn hoàn cảnh của anh chị. Điều tôi tin là dù kết cục ra sao, anh chị vẫn xứng đáng đi qua chuyện này mà không đánh mất chính mình. Quyền quyết định ở lại hay rời đi luôn thuộc về anh chị.

Câu hỏi thường gặp

Linh cảm của tôi có đáng tin không?

Linh cảm đáng được lắng nghe, nhưng không đáng được tin tuyệt đối. Nó giống cái chuông báo khói, nói rằng có gì đó cần đi xem, chứ không nói rằng nhà đang cháy. Cách dùng đúng là để nó dẫn anh chị tới một cuộc trò chuyện, chứ không dẫn tới một cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng.

Tôi có nên hỏi thẳng bạn đời không?

Nên, nhưng hỏi về mình chứ đừng hỏi cung về người ta. Thay vì đòi người kia giải trình lịch trình, anh chị kể một sự việc cụ thể, nói cảm giác của mình, rồi đưa một đề nghị cụ thể. Nếu người kia phủ nhận, cũng đừng ép phải có kết luận ngay trong buổi đó.

Ngoại tình có phải nguyên nhân chính khiến hôn nhân đổ vỡ không?

Ở Việt Nam, nghiên cứu năm 2018 của Vũ Thị Thanh và Trần Nguyệt Minh Thu trên 900 người tại ba tỉnh ghi nhận đây là lý do ly hôn được nêu nhiều nhất, 37,9%. Nhưng nghiên cứu hỏi người đã ly hôn, chỉ ở ba tỉnh, và dữ liệu đã tám năm. Nó không nói được xác suất cho riêng nhà anh chị.

Khai vấn một kèm một có phải trị liệu tâm lý không?

Không. Đồng hành khai vấn là công việc làm rõ hoàn cảnh, làm rõ lựa chọn và đi cùng anh chị trong quyết định của mình. Nó không phải trị liệu tâm lý, cũng không phải điều trị y tế. Nếu trong phiên xuất hiện vấn đề cần chuyên môn khác, tôi sẽ giới thiệu anh chị tới đúng nơi.

Nếu anh chị muốn có một người ngồi cùng

Tôi viết bài này để anh chị có một thứ tự việc rõ ràng thay cho việc đếm dấu hiệu hàng đêm. Nhưng có những hoàn cảnh mà đọc một bài viết là chưa đủ, vì mỗi cuộc hôn nhân có bối cảnh riêng mà không bài nào phủ hết được.

Nếu anh chị muốn nhìn rõ hoàn cảnh của mình cùng một người có chuyên môn, Học viện có dịch vụ khai vấn một kèm một do cô Oanh trực tiếp thực hiện, tức là do chính tôi ngồi cùng anh chị. Xin nói rõ để anh chị chủ động cân nhắc: đây là dịch vụ có phí của Học viện, và như đã nói ở trên, nó là đồng hành khai vấn chứ không phải trị liệu tâm lý hay điều trị y tế.

Để hỏi về quy trình và lịch phiên, anh chị liên hệ đường dây chăm sóc Heartline 0935.089.268. Đây là đường dây chăm sóc của Học viện, không phải đường dây khủng hoảng. Trong trường hợp mất an toàn, xin liên hệ người thân đáng tin và cơ quan chức năng tại địa phương trước.

Còn nếu anh chị muốn nghe từ những người đã đi qua chặng này rồi, hơn ba mươi cảm nhận thật của học viên, cả video lẫn lời viết tay, đang ở đây: camnhan.nguyentuoanh.com

Anh chị chỉ có một lần để sống, hãy chọn sống hạnh phúc sớm hơn.

Nếu sau khi xếp xong bảng ba cột mà anh chị thấy vấn đề thật ra nằm ở chỗ hai người đã đi mãi không tới đâu, thì bài ba câu hỏi phân biệt bế tắc thật và bế tắc tạm hợp hơn với anh chị.

Nếu đã qua giai đoạn nghi ngờ và anh chị đang đứng trước câu hỏi có nên tha thứ hay không, tôi có viết riêng bài phân biệt tha thứ với hoà giải và với quên.